Eugenio Montale rodjen je u Djenovi 1896, kao posljednje dijete u jednoj trgovackoj porodici: otac se bavio prodajom esencije terpentina za pravljenje lakova i medju negovim klijentima nalazila se i firma Veneziani iz Trsta, za koju je krajem vijeka poceo raditi Italo Svevo, ozenivsi prethodno kcerku vlasnika. Porodica Montale posjedovala je lijepu vilu na moru u seocu Monterosso u podrucju Cinque Terre (Pet Seoca), mjestu koje je u ono doba bilo poprilicno pusto, i tu je buduci pjesnik provodio ljeta svoga djetinjstva i adolescencije, i odatle potice uticaj izrazen u zbirci Kosti sipe. Montelea je otac poslao na tehnicke studije i 1915. dobio je diplomu racunovodje, iako je kasnije uvijek nastojao sakriti tu cinjenicu. Poceo je pisati stihove jos kao djecak, ali, kao sto i sam kaze, “Bili su to humoristicki stihovi, bizarnih i prekinutih rima… Kasnije, kada sam se susreo s futurizmom, napisao sam i par pjesama sanjarskog, ili ako hocete groteskno-sutonskog tipa. Ali nisam nista objavljivao i nisam bio siguran u sebe”.

1916 objavljuje Plandovanje blijedo i zamisljeno, poezija koja se kasnije, naravno sa izmjenama, odrazava i na Kosti sipe. Nadavno objavljena Djenovska sveska omogucava nam da pratimo nivo njegovog kulturnog razvoja i poetske volje u 1917 godini, i ono sto saznajemo nije narocito stimulativno, s obzirom da nailazimo da mali broj procitanih knjiga, bez ikakvog reda i orijentacije, dok su njegovi stihovi izrazito losi: ali jasno je izrazena sklonost ka muzici, potvrdjena izmedju ostalog pohadjanjem skole pjevanja baritona Ernesta Sivorija, koju napusta, ne zbog smrti maestra, kako kaze sam pjesnik, nego zbog nemogucnosti da savlada tremu i suoci se sa publikom na sceni (Montale je posjedovao izvrstan glas i njime povremeno zabavljao prijatelje). Te iste 1917 Montale, usprkos losem zdravstvenom stanju (oduvijek je bio krhke gradje i patio je od nervnih smetnji), bio je regrutovan u vojsku, i nakon priprema u Parmi, gdje je izmedju ostalih upoznao i Sergia Solmija, odlazi je na front.

Po povratku iz rata, nemavsi ni namjeru a ni mogucnost (i zbog zdravstvenih razloga)da se bavi nekim odredjenim zanimanjem, posvecuje se nekontrolisanom citanju, pohadjajuci gradske biblioteke, i nakon samo nekoliko godina vec posjeduje vrhunsku knjizevnu i filozofsku kulturu, pri cemu mu je svakako pomogla njegova savrsena memorija i skoro magicna mogucnost za otkrivanje najaktivnijih pojava u savremenoj kulturi. U Djenovi posjecuje kruzok knjizevnika i umjetnika koji se susrecu u galeriji Mazzini, posebno se sprijateljivsi sa Sbarbarom i mladim skulptorom Messinom; medjutim trazi kontakte i van ovog ambienta koji mu se cini previse tjeskobnim; zahvaljujuci Solmiju pocinje saradjivati za torinski casopis Giacoma Debenedettija “Prvo vrijeme” i dolazi u kontakt sa atmsferom punom zivahnih ideja, tako da u ediciji “Beretti” 1925. objavljuje “Kosti sipe”, zbirku koja sadrzi njegovo poetsko stvaralastvo od 1920 do 1925 godine i koja je oznacila Montaleovo nevjerovatno sazrijevanje u kratkom vremenskom razdoblju.

Nije bilo mnogo onih koji su bili svjesni znacaja ove knjige i samo je Sergio Solmi, svojim modernim senzibilitetom kriticara, znao prepoznati veliku novost u Kostima: ipak knjiga je bila rasprodana i izdavac Ribet iz Torina objavio je i drugo, povecano izdanje 1928 (trece izdanje izdavaca Carabba objavljeno je 1931). Ali u Djenovi Montale, bez posla, bez neke znacajnije kulturne perspektive, i najvjerovatnije poslije nekoliko ljubavnih razocarenja, se ne osjeca vise dobro i 1927 odlucuje se preseliti u Firencu. Ovdje prihvata skromni posao u izdavackoj kuci Bemporad, ali vec iduce godine dobiva mjesto urednika lista Gabinetto Viesseux, jednog od osnovnih izdanja lokalnih intelektualaca. U medjuvremenu se vec upoznao sa Drusillom Tanzi, zenom kriticara umjetnosti Matea Marangonija, i otpocinje njihov burni odnos koji ce se nastaviti kroz cijeli zivot: ova zena bila je mnogo starija od njega, ne narocito lijepa, ali je posjedovala veliki intelektualni sarm i veoma odlucnu licnost.

1933 najvjerovatnije po prvi put susrece zenu koja ce imati odlucujucu ulogu, ako ne u zivotu, onda sigurno u stvaralastvu ovog pjesnika, Amerikanku Irmu Brandeis, “Cliziju” velikog dijela Prilika i Oluje. U godinama Viesseuxa, u uzavrelom ambijentu Firence 30tih godina, gdje su se kretali skoro svi znacajni pjesnici, pisci i kriticari nove generacije, od Vittorinija do Gadde, od Quasimoda do Gatta, od Macrija do Traversa, od Landolfija do Noventa, od Boa do Continija, pored onih “lokalnih” kao sto su bili Betocchi, Bonsanti, Bilenchi, Manzini, Pratolini, Luzi, pomalo “divlji” Montale pisao je svoju drugu zbirku poezije, skoro sasvim sastavljenu od pjesama ljubavne tematike. 1938 Montale, koji se nikada nije uclanio u fasisticku partiju, biva smijenjen sa svoje pozicije u Viesseuxu i ostaje bez posla: ovo je takodje bila godina u kojoj “Clizia”, nakon donosenja antisemitskih sankcija (s obzirom da je bila Jevrejka, austrijskog porijekla), definitivno napusta Italiju i Montalea vec odlucnog da je slijedi u Ameriku, kako bi se definitivno skrasio na mjestu koje je sve vise smatrao zemljom slobode.

Ali taj plan nije se ostvario i pjesnik je ostao u Firenci, sad vec difinitivno vezan za Drusillu, koju je nazivao “Muha” (ital. Mosca), koja mu je pomagala da prezivi, s obzirom da se izdrzavo samo od povremenih prevoda. Ovdje je pjesnik proveo uzasne godine rata usavsi, iako indirektno, u redove Pokreta otpora i pristupivsi, nakon oslobodjenja, Partiji akcije. Tek nakon 1948, kada ima vec vise od 50 godina, Montale se po prvi put u svom zivotu moze osloniti na sigurno zaposlenje, tako sto ce postati redaktor dnevnog lista “Corriere della Sera”, za koji je saradjivao dvije prethodne godine: bio je to razlog njegovog preseljenja u Milano sa Drusillom, koju ce kasnije, nakon smrti njenog muza i ozeniti. U ovim milanskim novinama objavljivao je tekstove “raznovrse humanosti”, a od 1954 postaje i muzicki kriticar lista “Corriere d’informazione”, a njegove su tadasnje hronike objavljene i u zbirci Premijere u Skali (1983): radio je i kao spacijalni dopisnik, slijedeci tako i hodocasce Pape Pavla VI u Palestinu 1964 (poezije memorijalno-narativnog tipa sabrane su u zbirci Dinardski leptir, 1956 i 1960, zapisi sa putovanja u zbirci “Izvan doma” iz 1969, dok spisi literarnog i drustvenog karaktera, sa opsirnijim esejima napisanim i prije pocetka rada za Corriere della Sera, u zbirci Lomaca za heretike iz 1966). Treca zbirka poezije Oluja objavljena je 1956 i definitivno je oznacila poetsku velicinu ovog autora, takodje mu omogucivsi priznanje od strane sire publike.

Smrt i gubitak supruge inspirisali su stihove Xenie, koji su objavljeni 1966 u privatnom izdanju i uvrsteni su u prvi dio knjige Satura, koja je oznacila veliki tematsko-stilski preokret i objavljena je 1971. To je prvo djelo njegovog znacajnog stvaralastva “starackog” perioda, faze koje je za kratko vrijeme postala bogatija od svih prethodnih, ukljucivsi i zbirke Dnevnik (’71 i ’72), Sveska od cetiri godine (‘77), Drugi stihovi (’81). <BR><BR>

Muze kao da su ucestalije pocele posjecivati starog, ironicnog i krajnje lucidnog stanovnika Ulice Bigli, koji sad s obzirom da je u penziji ima vise vremena da ih slusa: lijepi i tihi stan u centru grada, gdje se o pjesniku oboljelom od Parkinsona, poput autoritativne kcerke, brine guvernanta Gina Tiossi, postaje mjesto prijatnih okupljanja sa prijateljima i intelektualcima, koji su fascinirani duhom i ostrom inteligencijom ovog covjeka koji na izvjestan nacin kao da zivi van ovog svijeta, ali je izvrsno informisan o svemu sto se u tom istom svijetu desava. U svakom slucaju javna priznanja za njegovo djelo postaju sve brojnija: prestizne nagrade, Lauree honoris causa, naimenovanje za dozivotnog clana Senata 1967 zbog “visokih knjizevnih dostignuca” i, najzad, Nobelova nagrada 1975.
Zivot ovog pjesnika ugasio se 12. septembra 1981 godine na jednoj milanskoj klinici: vjerska sahrana, koju je sam izricito zatrazio, obavljana je u Milanskoj katedrali uz ogromno prisustvo stanovnistva, a narocito mladih.

By Elio Gioanola