Eugenio Montale urodzil sie w Genui w 1896 roku, jako najmlodszy z potomstwa w rodzinie kupieckiej: ojciec sprzedawal olejek terpentynowy uzywany do produkcji lakierów a jednym z jego klientów byla firma "Veneziani" z Triestu, do której wszedl pod koniec wieku Italo Svevo, zeniac sie z córka wlasciciela. Rodzina Montale posiadala ladna wille nad morzem w miejscowosci Monterosso, w rejonie Cinque Terre, w miejscu wtedy dosyc bezludnym, i tutaj przyszly poeta spedzal wszystkie letnie miesiace swojego dziecinstwa i wieku mlodzienczego, czerpiac z nich inspiracje, które potem znalazly odbicie w zbiorze "Skorupy matwy". Przez ojca Montale zostal wyslany na studia techniczne i, w 1915 roku, uzyskal dyplom ksiegowego, chociaz bardzo sie staral ten fakt ukryc. Jako chlopiec zaczal pisac wiersze, lecz, jak sam mówi: "Byly to wiersze humorystyczne, o niepelnych i dziwacznych rymach ... Pózniej, po poznaniu futuryzmu napisalem równiez wiersz fantastyczny lub inaczej groteskowo-schylkowy.

Ale nie wydawalem i nie bylem do siebie przekonany. "W kazdym razie z 1916 roku pochodzi utwór Meriggiare pallido e assorto, który znalazl sie potem, oczywiscie po przerobieniu, w zbiorze Ossi di Seppia (Skorupy matwy). Ostatnia publikacja Zeszytu Genuenskiego (Quaderno genovese) pozwala nam na sprawdzenie stanu uksztaltowania kulturalnego i ambicji poetyckich Montalego w 1917 roku. Obraz nie jest zbytnio zachecajacy, jako ze jego lektury wydaja sie dosyc ubogie i bez ukierunkowania, a jego wiersze zdecydowanie brzydkie: wylania sie z nich wyraznie jego pociag do muzyki, potwierdzony zreszta uczeszczaniem do szkoly spiewu barytona Ernesta Sivoriego, zaniechanym nie z powodu smierci mistrza, jak mówi poeta, lecz na skutek niemoznosci przezwyciezenia niesmialosci i staniecia przed publicznoscia na scenie (Montale mial wspanialy glos, który mozna bylo podziwiac podczas zartobliwych prywatnych pokazów wsród przyjaciól). W tym samym 1917 roku Montale, pomimo niezbyt dobrego stanu zdrowia (zawsze byl slabowity i mial zaburzenia nerwowe) zostal wezwany do wojska i, po przeszkoleniu w Parmie, gdzie poznal m.in.Sergia Solmiego, poszedl na front.

Po powrocie z wojny, nie majac zamiaru lub mozliwosci podjecia scisle okreslonej pracy, równiez ze wzgledu na stan zdrowia, rzucil sie w wir lektury, pilnie uczeszczajac do miejskich bibliotek i zdobywajac w ciagu niewielu lat pierwszorzedna wiedze literacka i filozoficzna, wspomagany niebywala pamiecia i zdolnoscia prawie czarodziejska, wychwytywania najbardziej aktywnych propozycji wspólczesnej kultury. W Genui nalezal do kregu literatów i artystów, którzy spotykali sie w Galerii Mazzini, szczególna przyjazn zawiazujac ze Sbarbaro i mlodym rzezbiarzem Mesyna; jednoczesnie poszukiwal równiez innych polaczen prowadzacych na zewnatrz tego srodowiska, które wydawalo mu sie zbyt ciasne: i tak, za posrednictwem Solmiego wspólpracowal z turynskim czasopismem Giacoma Debenedetti "Primo Tempo" i uzyskal kontakt z tym palacym sie od pomyslów srodowiskiem, az zdolal opublikowac w wydawnictwie Gobettiego "Baretti" w 1925 roku "Skorupy matwy", zbiór zawierajacy jego twórczosc poetycka od 1920 do tegoz roku, swiadczacy o nadzwyczajnej dojrzalosci, która uzyskal Montale w tak krótkim czasie.

Niewielu dostrzeglo waznosc ksiazki i tylko Sergio Solmi, bedac nowoczesnym, wrazliwym krytykiem, potrafil wychwycic wielkie nowatorstwo zbioru Ossi: w kazdym razie naklad ksiazeczki zostal wyczerpany i wydawca Ribet z Turynu wznowil w 1928 roku drugie wydanie poszerzone (trzecie wyszlo w 1931 roku, wydane przez edytora Carabbe). Jednak Montale w Genui, bez pracy, bez odpowiednich perspektyw kulturalnych, mozliwe ze po jakims rozczarowaniu sentymentalnym nie czul sie dobrze i w 1927 roku zdecydowal sie przeniesc do Florencji. Tutaj przyjal bardzo skromna posade w wydawnictwie Bemporad jednak, w nastepnym roku, zostal przyjety jako dyrektor instytucji Gabinetto Viesseux, jednego z punktów odniesienia miejscowych intelektualistów. W miedzyczasie poznal juz Drusille Tanzi, zone krytyka sztuki Mattea Marangoniego, i rozpoczal sie pelen przeszkód zwiazek, który mial trwac przez cale zycie. Kobieta ta byla o wiele lat starsza od niego, nie koniecznie piekna, lecz posiadala wielki urok osobisty i bardzo silna osobowosc. Prawdopodobnie w roku 1933 Montale spotkal po raz pierwszy kobiete, której przeznaczeniem bylo odegrac decydujaca role, jesli nie w zyciu, to w twórczosci poety. Amerykanka Irma Brandeis, "Clizia" wiekszej czesci poematu "Occasioni" (Okazje) i "Bufera". Podczas okresu Visseux, w tym zywotnym srodowisku Florencji lat trzydziestych, notujacym obecnosc prawie wszystkich wazniejszych poetów, pisarzy i krytyków nowej generacji, poczawszy od Vittoriniego do Gaddy, od Quasimoda do Gatta, od Macrìniego do Traversa, od Landolfiego do Noventy, od Bo do Continiego, oprócz "miejscowych": Betocchiego, Bonsantego, Bilenchiego, la Manziniego, Pratoliniego, Luziego, "dziki" Montale pisal poezje przeznaczone do drugiego zbioru, prawie wszystkie powstale z "przyczyn" milosnych. W 1938 roku, Montalemu, który nigdy nie wstapil do partii faszystowskiej, zostala odebrana piastowana funkcja dyrektora w Instytucie Visseux i znalazl sie bez pracy: jest to równiez rok, w którym "Clizia" wskutek antysemickich sankcji (byla Zydówka, pochodzenia austriackiego), definitywnie opuszcza Wlochy i Montale jest zdecydowany jechac z nia do Ameryki i ostatecznie zadomowic sie w kraju, który coraz bardziej byl dla niego krajem wolnosci. Wyjazd nie doszedl do skutku i poeta zostal we Florencji, juz ostatecznie zwiazany z Drusilla, "Mucha" ("Mosca"), wspomagany przez nia finansowo, nie mogac liczyc na wiecej niz na mizerny dochód za niewiele tlumaczen. Tutaj spedzil on straszne lata wojny wchodzac, chociaz nie bezposrednio, w szeregi Ruchu Oporu i wstepujac, po Wyzwoleniu, do Partii Dzialania (Partito d'Azione).

Dopiero w 1948 roku, ponad piecdziesiecioletni, Montale mógl liczyc na pierwszy pewny zawód w swoim zyciu, zostajac redaktorem "Corriere dela Sera", z którym wspólpracowal od dwóch lat: z tego powodu przeniósl sie do Mediolanu z "Mucha", z która sie pózniej ozenil, po smierci jej meza. W gazecie mediolanskiej publikowal artykuly "o róznosci natury ludzkiej", a od 1954 roku stal sie krytykiem muzycznym "Kuriera informacyjnego" ("Corriere d'informazione"), piszac krytyki zebrane ostatnio w "Prime alla Scala" (Premiery w La Scali) (1983): pracowal równiez jako specjalny wyslannik i w tym charakterze odbyl pielgrzymke z Papiezem Pawlem VI do Palestyny w 1964 roku (proza typu pamietnikowo-narracyjnego zostala zebrana w "Farfalla di Dinard", w 1956 i 1960 r., artykuly z podrózy w "Fuori di casa" (Poza domem) w 1969 r., artykuly literackie i obyczajowe, wraz z dluzszymi esejami równiez poprzedzajacymi okres "Kuriera", w "Auto da fè" z 1966 r.). W 1956 roku zostal wydany trzeci zbiór Montalego, "La Bufera e altro"(Burza i inne wiersze"), który ostatecznie potwierdzil znaczenie poetyckie pisarza i poparl takze jego kult wsród szerszej publicznosci.

Smierc zony, na poczatku lat szescdziesiatych, podyktowala mu wersety zbioru Xenia, które pojawily sie w 1966 roku w malym, prywatnym wydaniu i stanowily pózniej pierwsza czesc utworu "Satura", ksiazki bedacej tematyczno-stylistycznym punktem zwrotnym, opublikowanej w 1971 roku, pierwszej z bogatej twórczosci wieku starczego, która w ciagu kilku lat stala sie bardziej obfita niz twórczosc ja poprzedzajaca. Naleza do tego okresu: Dziennik z lat 71 i 72 (1973), Quaderno di quattro anni ( Zeszyt z czterch lat) (1977), oraz Altri versi (Pozostale wiersze) (1981). Muzy zaczely czesciej odwiedzac starego, ironicznego, o jasnym umysle lokatora z ulicy Bigli, który ma wiecej czasu na ich wysluchanie, poniewaz jest na emeryturze: przyzwoite i ciche mieszkanie w centrum miasta, gdzie poeta dotkniety choroba Parkinsona cieszy sie troskliwa, rodzinna, lecz równiez autorytatywna opieka guwernantki Giny Tiossi, staje sie miejscem przyjemnych spotkan z przyjaciólmi i intelektualistami, oczarowanymi duchem i zjadliwa inteligencja tego czlowieka, w pewnym sensie spoza swiata, lecz bardzo dobrze poinformowanego o jego sprawach. W miedzyczasie przychodza coraz liczniejsze publiczne wyrazy uznania, wazne nagrody , doktoraty honoris causa, dozywotnia nominacja na senatora w 1967 roku za "wielkie zaslugi na polu literatury" i, na koniec, nagroda Nobla w 1975 roku. Poeta zmarl w jednej z klinik mediolanskich 12 wrzesnia 1981 roku; pogrzeb koscielny, na jego wyrazne zyczenie, odbyl sie w Katedrze mediolanskiej przy wielkim udziale tlumów, glównie mlodziezy.

By Elio Gioanola